Wetsvoorstel strafbaarstelling illegaal verblijf
Door: Felicia Lakerveld
Op 7 maart 2025 is het wetsvoorstel strafbaarstelling illegaal verblijf ingediend. Het wetsvoorstel beoogt de Vreemdelingenwet 2000 en de Algemene wet bestuursrecht aan te passen. Dit wetsvoorstel is ingediend om de asielketen te ontlasten en de instroom van asielzoekers te verminderen.
Uit de Memorie van Toelichting blijken een aantal belangrijke maatregelen. Zo worden de tijdelijke verblijfsvergunningen van asiel korter. De verblijfsvergunning voor bepaalde tijd wordt beperkt tot 3 jaar en verblijfsvergunningen voor onbepaalde tijd worden geschrapt. Ook is er een beëindiging van bescherming door Nederland als de omstandigheden in het land van herkomst zijn verbeterd. Verder zijn er andere maatregelen gericht op de reductie van nareizende familieleden en procedures die druk leggen op de Immigratie- en Naturalisatiedienst (hierna: IND). De belangrijkste maatregel is het afschaffen van de voornemensprocedure. Bij de voornemensprocedure gaat de IND een asielaanvraag waarschijnlijk afwijzen, maar voordat ze dit doen wordt er eerst een ‘voornemen’ gestuurd naar de aanvrager. De aanvrager kan dan zijn kant van het verhaal toe lichten aan de IND, voordat de definitieve beslissing wordt genomen. Het afschaffen van de voornemenprocedure heeft als doel om de procedure te versnellen en efficiënter te maken.
Een belangrijke toevoeging aan de Vreemdelingenwet 2000 is het artikel 108a. Dit artikel luidt: ‘De meerderjarige vreemdeling die in Nederland verblijft terwijl hij weet of ernstige reden heeft te vermoeden dat dat verblijf niet rechtmatig is, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de tweede categorie’. Op dit nieuwe artikel is veel kritiek gekomen. Zo zou de strafbaarstelling te breed zijn. Hulp aan illegaal verblijvende vreemdelingen zou zelfs als medeplegen of medeplichtigheid op kunnen worden gevat. Bijvoorbeeld het verrichten van humanitaire hulp zou al medeplegen of medeplichtigheid opleveren.
De Eerste Kamer heeft een novelle ingediend tegen het nieuwe artikel 108a Vreemdelingenwet 2000. In de novelle is te lezen dat iemand die deelneemt aan dit misdrijf, anders dan als pleger, niet strafbaar is. Met deze aanpassing zijn bijvoorbeeld hulpverleners niet meer strafbaar als ze hulp verlenen aan een vreemdeling. De strafbaarheid blijft gericht op de persoon die zonder recht op verblijf in Nederland blijft nadat alle procedures zijn doorlopen. De Tweede Kamer heeft inmiddels ingestemd met de asielnoodmaatregelenwet inclusief de novelle over artikel 108a Vreemdelingenwet 2000. De wet is nu opnieuw naar de Eerste kamer gestuurd.