Strafbaarstelling psychisch geweld
Door: Felicia Lakerveld
In juli 2025 is de contouren van strafbaarstelling van psychisch geweld opgesteld. Hierin wordt een voorstel gedaan om psychisch geweld ook strafbaar te stellen in artikel 300 Sr. Op 10 maart 2026 kwam de Advocaat-Generaal (hierna: A-G) met een conclusie in een zaak over kindermishandeling. De rechtsvraag is of psychische mishandeling zelfstandig, zonder fysiek aspect of gevolg, strafbaar kan zijn als mishandeling in de zin van art. 300 Sr?
.
Feiten
Deze zaak bestaat uit een kindermishandeling. Het openbaar ministerie (hierna: OM) is in cassatie gegaan nadat het hof enkel heeft bewezen verklaard dat de verdachte haar zoon meermalen een klap heeft gegeven en heeft gedreigd hem van een balkon te gooien. Het hof spreekt de vrouw vrij van mishandeling voor het zetten van de zoon onder een koude douche, hem onder dwang geruime tijd op een krukje zetten zonder eten en drinken en het alleen in de auto laten zonder eten en drinken. Ook zou ze hem kleinerend en denigrerend hebben toegesproken. Het hof heeft deze omstandigheden niet bewezen verklaard, omdat er onvoldoende bewijs is dat het slachtoffer als gevolg daarvan pijn of letsel heeft ondervonden of als gevolg daarvan in de gezondheid is benadeeld.
.
Juridisch kader
Voor het eerst komt een psychische mishandelingszaak voor de Hoge Raad (hierna: HR). Artikel 300 lid 1 Sr stelt mishandeling strafbaar. De HR kwalificeert mishandeling in de zin van dit artikel het aan een ander toebrengen van lichamelijk letsel of pijn of het bij een ander teweegbrengen van een min of meer hevig onlust veroorzakende gewaarwording in of aan het lichaam. De HR zal in deze zaak op 30 juni 2026 een arrest wijzen in deze zaak. De A-G heeft echter al wel een conclusie geschreven betreffende deze zaak en dus over het psychische geweld.
.
Conclusie A-G
De A-G komt tot de conclusie dat onder het huidige artikel 300 Sr psychische mishandeling niet past. Wetshistorisch gezien ligt de focus alleen op het lichamelijke aspect. Bescherming van de lichamelijke integriteit is namelijk de strekking van art. 300 Sr. Ook voor benadeling van de gezondheid van het slachtoffer is psychisch geweld onder dit huidige artikel niet voldoende.[1]
.
Wetsvoorstel strafbaarstelling psychisch geweld
Op dit moment zijn bepaalde vormen van psychisch geweld als strafbaar zoals dwang[2], bedreiging[3], belaging[4] of mishandeling[5]. Echter, er wordt een leemte ervaren als het gaat om stelselmatige of patroonmatige handelen dat wordt aangeduid als ‘dwingende controle’. Dwingende controle is een patroon van gedragingen, al dan niet escalerend in mate en ernst, waarbij iemand een ander inperkt in diens zelfbeschikkingsrecht, door die ander op stelselmatige basis dominerend, bedreigend of controlerend te bejegenen. De volgende gedragingen kunnen hieronder vallen:
- Het stelselmatig onthouden aan de ander van levensbehoeften of van de toegang tot middelen
- Het beperken van de bewegingsvrijheid van de ander
- Het beperken of controleren van sociale interacties van de ander met derden of het voortdurend in de gaten houden van de ander door middel van monitoring en surveillance
- Het kleineren of vernederen, het intimideren of het manipuleren van de ander, in welk verband ook het fenomeen ‘gaslighting’ wordt genoemd. Het verdraaien van de waarheid om iemand aan zichzelf te laten twijfelen.[6]
De A-G adviseert de HR dan ook om hier niet over te oordelen zolang het wetsvoorstel strafbaarstelling psychisch geweld nog in behandeling genomen moet worden.[7] Concluderend lijkt het erop dat voor deze zaak een bewezen verklaring voor psychisch geweld te vroeg komt. Het is dan ook te verwachten dat de HR mee zal gaan met de A-G en hier nog geen oordeel over geeft. Het wachten is daarom op de toevoeging aan art. 300 Sr door de wetgever.
[1] AG 10 maart 2026, ECLI:NL:PHR:2026:238.
[2] Artikel 284 Sr.
[3] Artikel 285 Sr.
[4] Artikel 285b Sr.
[5] Artikel 300 Sr.
[6] Bijlage 2 contouren strafbaarstelling psychisch geweld
[7] AG 10 maart 2026, ECLI:NL:PHR:2026:238.