Geeft de nieuwe kroongetuigenregeling meer houvast?
Door: Felicia Lakerveld
In juni 2025 is het wetsvoorstel ter verbreding en verkrijging van de kroongetuigenregeling ingediend. Een kroongetuige is een getuige die zelf strafbare feiten heeft gepleegd en in ruil voor strafvermindering meer gaat vertellen over andere verdachten in de zaak. De huidige wettelijke regeling is vastgelegd in art. 226g-226k Sv. We kennen allemaal Nabil B. als kroongetuige in het Marengo proces. Maar hoe wordt je precies kroongetuige en welke afspraken mogen er gemaakt worden?
De huidige kroongetuigenregeling
In art. 226g ev. Sv staan verschillende vereisten waar een kroongetuigenafspraak moet voldoen. Allereerst moet er sprake zijn van een misdrijf. Daarbij is het of een misdrijf waar een straf van 8 jaar of meer is gesteld of waarbij er voldaan is aan art. 67 lid 1 Sv plus een georganiseerd verband en ernstige inbreuken. Ten tweede kunnen er verschillende afspraken worden gemaakt volgens lid 1 en art. 44a lid 2 Sr. Uit lid 4 volgt nog een gunstbetoon. De rechter-commissaris hoeft dan geen goedkeuring te geven. Zo blijkt dat er bij de gevallen uit lid 1 de rechter uiteindelijk beslist, maar niet bij het lid 4 geval. De hoofdvragen van 350 en 348 Sv moeten daarbij door de rechter ook worden getoetst aan de gevallen in lid 1 en lid 4.[1] Verder is er nog een mogelijkheid om afspraken te maken over een gratieverzoek. Dit kan als de verdachte al vastzit en zijn proces al klaar is. Het Openbaar Ministerie geeft dan een positief advies bij het gratieverzoek. Dit kan alleen bij de gevallen in lid 1. Ook moet er getoetst worden aan de subsidiariteit, proportionaliteit en betrouwbaarheid van de kroongetuige.
Kritiek op de huidige regeling is dat er maar voor de helft strafvermindering mogelijk is. Hierdoor kunnen veroordeelden die een jaar gevangenisstraf hebben gekregen dit maximaal verminderen tot 6 maanden gevangenisstraf. Hierdoor is het niet aantrekkelijk om als kroongetuige op te treden door de risico’s die er voor deze kroongetuigen gelden. Zo is Nabil B. kroongetuige in het Marengo proces en hierdoor is zijn broer, advocaat en vertrouwenspersoon geliquideerd.
De nieuwe kroongetuigenregeling
De nieuwe regeling omtrent de kroongetuige is het uiteindelijke resultaat van een tamelijk restrictieve regeling en een strakke interne procedure met verplichte rechterlijke toetsing van de voorgenomen afspraak, waarbij de zittingsrechter uiteindelijk het laatste woord heeft over het al dan niet toekennen van de toegezegde strafvermindering. Minister van Weel beoogt met het nieuwe wetsvoorstel dat de inzet van de kroongetuige breder kan worden ingezet. Het OM kan ook verdachten van relatief kleinere misdaden inzetten om meer informatie over zware criminaliteit te verzamelen. Verder is het cruciaal dat kroongetuigen goed tegen dreigingen kunnen worden beschermd als dat nodig is. De nieuwe kroongetuigenregeling kan daarbij helpen.
In de nieuwe kroongetuigeregeling is er een betere regeling voor kroongetuige die maximaal een gevangenisstraf hebben gekregen van zes jaar. Zij kunnen nu een hogere strafkorting krijgen indien zij kroongetuige zijn. zo wordt het makkelijker om zware criminelen te vervolgen met behulp van verklaringen van degenen die een minder grote rol spelen binnen het criminele samenwerkingsverband.
In het nieuwe Besluit Getuigenbescherming komt een zorgplicht voor de Staat. Daarin wordt een verbeterd en steviger wettelijk kader voor getuigenbescherming opgenomen. Zo wordt duidelijkheid gegeven over wat getuigenbescherming betekent en wat de Staat kan verwachten. De getuigenbescherming wordt zo transparanter tussen de kroongetuige en de staat. Verder wordt er uitvoering gegeven aan een aanbeveling uit het rapport Bewaken en beveiligen. De risico’s voor de veiligheid die ontstaan vanwege een kroongetuigendeal en de mogelijk te nemen veiligheidsmaatregelen worden voortaan verplicht aan de deal door het OM en de NCTV gezamenlijk in kaart gebracht.
[1] HR 23 april 2019, ECLI:HR:2019:602, NJ 2019/327, m.nt. Reijntjes (Passageproces), ro. 3.1-3.16.